Wiertła - informacje ogólne


Wiertła są narzędziami skrawającymi do tworzenia cylindrycznych otworów, w prawie każdym przypadku o okrągłym przekroju. Wiertła dostępne są w wielu rozmiarach i posiadają różnorodne zastosowania. Trzpieniem (chwytem) jest część wiertła utrzymywana przez uchwyt wiertarki. Krawędzie skrawające wiertła znajdują się z jednej strony narzędzia, trzpień zaś z drugiej. Większość ogólnodostępnych wierteł posiada proste trzpienie. Do wiercenia przy dużych obciążeniach używane są czasami wiertła z trzpieniem stożkowym. Stosunek średnicy do długości wiertła wynosi zazwyczaj między 1:1 a 1:10.


Wiertło Ratio z serii SuperLine -  5512 - GUHRING
Spirala wiertła (A) Spirala kontroluje tempo usuwania wiórów. Szybka spirala (mocno skręcona) jest stosowana przy wysokiej prędkości posuwu i niskiej prędkości obrotowej wrzeciona, gdzie wymagane jest usuwanie dużej ilości opiłków. Wiertła z mniej skręconą spiralą są stosowane w przypadkach, gdzie używane są zazwyczaj wysokie prędkości skrawania, oraz gdzie materiał ma tendencję do zacierania się na wiertle lub zatykania otworu, np.: aluminium lub miedź.
Kąt wierzchołkowy (B) Kąt wierzchołkowy wiertła należy dobrać w zależności od materiału, w którym wiertło będzie pracować. Twardsze materiały wymagają większego kąta wierzchołkowego, miękkie materiały – ostrzejszego kąta. Odpowiednio dobrany kąt wierzchołkowy do twardości materiału obrabianego kontroluje przemieszczanie się wiertła, drganie, kształt otworu oraz inne elementy.
Długość wiertła (C) Długość wiertła określa czas przez jaki otwór może być wiercony, sztywność wiertła oraz dokładność wykonanego otworu. Wiertła kręte dostępne są w standardowych długościach, określane jako wiertła krótkie, najbardziej powszechne średnie oraz długie.

 

Materiały stosowane do produkcji wierteł


Materiały różnego rodzaju używane są przy produkcji wierteł w zależności od ich przyszłego zastosowania. Wiele twardych materiałów, takich jak węgliki, jest bardziej łamliwych niż stale oraz znacznie bardziej podatnych na złamania.

 


Stale
Stal niskowęglowa Wiertła ze stali niskowęglowej są niedrogie, ale ich ostrza są nietrwałe i wymagają częstego ostrzenia. Stosowane są jedynie do wiercenia w drewnie; nawet praca z drewnem twardym może znacznie skrócić ich żywotność.
Stal wysokowęglowa Wiertła wykonane ze stali wysokowęglowej są bardziej wytrzymałe niż ze stali niskowęglowej ze względu na właściwości pozyskane w procesach hartowania i odpuszczania. Wiertła tego typu mogą być używane do obróbki drewna i metalu.
Stal szybkotnąca (HSS) Stal szybkotnąca (HSS) jest rodzajem stali narzędziowej; wiertła HSS są twarde oraz dużo bardziej odporne na wysoką temperaturę niż wiertła ze stali wysokowęglowych. Stosowane są przy obróbce metalu, twardego drewna oraz innych materiałów z większą prędkością skrawania niż w wiertłach ze stali węglowej. Obecnie wiertła HSS w znacznym stopniu zastąpiły wiertła ze stali węglowej.
Stal kobaltowa Stal kobaltowa jest stalą szybkotnącą ze zwiększoną zawartością kobaltu. Zachowują twardość przy znacznie wyższych temperaturach i są stosowane przy wierceniu stali nierdzewnej oraz innych twardych materiałów. Największym minusem stali kobaltowych ich wyższa łamliwość niż w przypadku standardowych stali szybkotnących.
Inne materiały
Węglik wolframu Węglik wolframu oraz inne węgliki są wyjątkowo twarde, mogę wiercić w praktycznie każdym materiale zachowując ostrość dłużej niż inne rodzaje wierteł. Materiał ten jest drogi i znacznie bardziej łamliwy niż stale
Diament polikrystaliczny (PCD) Diament polikrystaliczny (PCD) jest jednym z najtwardszych materiałów narzędziowych i tym samym wyjątkowo odporny na zużycie. Składa się z warstwy cząsteczek diamentowych, zwykle około 0.5MM grubości, związanej jako spiekana masa z podstawą z węglika wolframu. Należy zaznaczyć, iż PCD nie jest używane do metali żelaznych ze względy na zwiększone zużycie wynikające z reakcji zachodzącej między węglem w PCD a żelazem w metalu.
Powłoki
Oksydowanie (OX) Jest niedrogim, czarnym pokryciem. Powłoka oksydowana zapewnia odporność na ciepło oraz smarowność, jak również odporność na korozję. Powłoka zwiększa żywotność wierteł HSS.
Azotek tytanu (TiN) Bardzo twardy, ceramiczny materiał, który stosuje się w powłokach wierteł ze stali szybkotnącej (zwykle wiertłach krętych), wydłużając żywotność wiertła trzykrotnie lub więcej. Jednakże, kiedy ostrze jest ponownie ostrzone traci ono swoje pokrycie.
Azotek tytanu glinu (TiAln) Podobne pokrycie, które wydłuża żywotność narzędzia pięciokrotnie lub więcej.
Węgloazotek tytanu (TiCN) Kolejne pokrycie o właściwościach lepszych niż TiN.
Proszek diamentowy Stosowany jest jako materiał ścierny, używany najczęściej do obróbki płytek, kamienia oraz innych bardzo twardych materiałów. W wysokich temperaturach generowanych przez tarcie wiertła z pokryciem diamentowym muszą być schładzane wodą, aby zapobiec zniszczeniu wiertła oraz obrabianego przedmiotu.
Azotek cyroku Używany jako powłoka wierteł w niektórych narzędziach pod nazwą firmową Craftsman.

 

Wiertła uniwersalne

Wiertła kręte:

  • Wiertła kręte są najczęściej produkowanym typem wiertła
  • Posiadają one ostrze na czubku cylindrycznego wału ze spiralnymi rowkami; rowki działają na zasadzie śruby Archimedesa i wyciągają wióry z otworu
  • Wiertła kręte dostępne są ze średnicami od 0.051 do 88.900MM oraz długością nawet do 650MM.
  • Kształt oraz ostrość krawędzi skrawających są kluczowe dla pracy wiertła. Mniejsze wiertła, które stępiały, są zazwyczaj wyrzucane, ponieważ ich ostrzenie jest trudne oraz są stosunkowo niedrogie. Większe wiertła można ostrzyć za pomocą specjalnych urządzeń, dopasowując ich kształt do obróbki odpowiedniego materiału
  • Wiertła kręte wykonywane są z największej liczby różnych materiałów. W przemyśle stosowane są najczęściej wiertła wykonane ze standardowej stali szybkotnącej
  • Najczęściej spotykane są wiertła z kątem wierzchołkowym 118º, stosowane do obróbki drewna, metalu, tworzyw sztucznych oraz większości innych materiałów. Najostrzejsze kąty, takie jak 90º, są odpowiednie do obróbki bardzo miękkich tworzyw sztucznych i innych materiałów; zużywają się znacznie szybciej w twardych materiałach. Kąty wierzchołkowe takie jak 150º stosowane są do obróbki stali oraz innych twardszych materiałów
  • Wiertła kręte długie są bardzo długimi wiertłami. Jednakże nie są one najlepszym narzędziem do ciągłego wiercenia głębokich otworów, jako że należy jest często wyciągać w celu usunięcia wiórów. Lepszym rozwiązaniem do wiercenia głębokich otworów są wiertła lufowe

Wiertła stopniowe:

  • Wiertła stopniowe są wiertłami, których końcówka jest zeszlifowana do innej średnicy.
  • Przejście między tą zeszlifowaną średnicą a średnicą początkową może być proste (tworząc pogłębiacz czołowy), lub pod kątem (tworząc pogłębiacz stożkowy)
  • Przewagą tego typu wierteł jest to, iż obie średnica posiadają te same właściwości rowków, zapobiegające zatykaniu się wiertła przy obróbce miękkich materiałów takich jak aluminium
  • Większość wierteł stopniowych jest wykonywanych na zamówienie do każdego zastosowania, co powoduje ich wyższą cenę

Wiertła Unibit:

  • Wiertła unibit (często nazywane wiertłami stopniowymi) są wiertłami stożkowymi o profilu schodkowym
  • Ze względu na swój kształt jedno wiertło może służyć do wiercenia otworów o różnych rozmiarach
  • Wiertła o większych rozmiarach mają spłaszczone końcówki i są stosowanie do powiększania otworów
  • Wiertła unibit są idealne do użytku w pracach elektrycznych, gdzie spotyka się cienkie stale, aluminium lub pudełka z tworzyw sztucznych

 

Wiertła do metalu

Wiertła lufowe:

  • Wiertła lufowe są wiertłami z prostymi ostrzami, które pozwalają na przepływ chłodziwa (sprężonego powietrza lub odpowiedniego płynu)

Wiertła płytkowe:

  • Wiertła płytkowe są używane głównie w maszynach CNC oraz innych urządzeniach precyzyjnych lub produkcyjnych
  • Wiertła płytkowe zawierają wymienne węglikowe lub ceramiczne płytki pełniące role krawędzi skrawających, wykluczając tym samym potrzebę ostrzenia narzędzia
  • Jedna płytka jest odpowiedzialna za promień zewnętrzny cięcia, druga zaś za promień wewnętrzny
  • Wiertło jest hartowanie i powlekane w celu zapobiegania zużyciu, co wydłuża jego żywotność
  • Prawie wszystkie wiertła płytkowe posiadają wiele kanałów przepływu chłodziwa, które przedłużają jego żywotność przy dużych obciążeniach

Wiertła z zębami prostymi:

  • Wiertła z zębami prostymi nie posiadają spirali takiej jak wiertła kręte
  • Stosowane są do wiercenia w miedzi lub mosiądzu, jako że nie mają zwyczaju „wbijania się” lub ciągnięcia materiału

 

Wiertła do drewna

Wiertła łopatkowe:

  • Wiertła łopatkowe stosowane są do obróbki zgrubnej drewna
  • Wiertła te są płaskie, z kłem centrującym oraz dwiema krawędziami skrawającymi
  • Ze względu na małą średnicę trzpienia w stosunku do średnicy części roboczej, trzpienie wierteł łopatkowych często posiadają wgłębienia, które zapobiegają wypadaniu wiertła z uchwytu
  • Niektóre wiertła mają długie trzpienie oraz niewielki otwór wywiercony przez płaską część wiertła
  • Wiertła łopatkowe stosowane są przy wysokich prędkościach, w elektrycznych wiertarkach ręcznych
  • Dostępne są zazwyczaj ze średnicami od 6 do 36 mm

Wiertła Forstner:

  • Wiertła Forstner, nazwane od nazwiska swego wynalazcy Benjamina Forstnera, wiercą precyzyjne, płaskodenne otwory w drewnie w każdej orientacji w stosunku do słojów drzewa
  • Jako że wiercenie nimi wymaga użycia znacznej siły, stosuje się je zazwyczaj w wiertarkach pionowych i tokarkach
  • W przeciwieństwie do innych wierteł nie nadają się do użytkowania jako narzędzia ręczne
  • Wiertło posiada kieł centrujący, który prowadzi je przez obrabiany materiał
  • Wiertła Forstner dostępne są w rozmiarach średnicy 8-10 mm

Wiertła spiralne (świdry):

  • Wiertła spiralne posiadają długą, głęboką spiralę, która efektywniej usuwa wióry z wnętrza otworu
  • Rozróżnia się dwa rodzaje najczęściej stosowanych wierteł spiralnych: Jennings (posiadający podwójny rowek zaczynający się od krawędzi skrawających i ciągnący się przez odcinek trzpienia, służący do usuwania wiórów) oraz Irwin (posiada jedynie „szczątkowy” rowek, który kończy się po zaledwie 13 mm, drugi zaś rozciąga się po długości trzpienia)

Wiertła ślimakowe:

  • Wiertło ślimakowe jest wiekową konstrukcją, samodzielnym narzędziem do ręcznego wiercenia niedużych otworów w drewnie
  • Jest przeznaczone do zastosowania w ręcznych wiertarkach korbowych do wiercenia otworów o średnicy nieprzekraczającej 7 mm
  • Końcówka wiertła ślimakowego działa na zasadzie stożkowej śruby, która „wciąga” wiertło w głąb drewna i wypycha wióry na zewnątrz
  • Podczas gdy większość wierteł wierci dno otworu, wiertło ślimakowe tnie jego brzegi

Wiertła puszkowe:

  • Wiertło puszkowe jest przykładem wiertła stworzonego do specjalnych zadań
  • Wiele europejskich kuchni posiada umeblowanie z płyt wiórowych lub laminowanych płyt MDF. Tego typu płyty drewniane nie są zbyt mocne, co powoduje częste wypadanie śrub zawiasów. Do wiercenia w takich płytach można by użyć wierteł Forstner, jednak płyty wiórowe i MDF są wysoce ściernymi materiałami, co powodowałoby szybkie zużycie stalowych krawędzi skrawających. Lepszą opcją jest zastosowanie wiertła z ostrzami z węglika wolframu
  • Produkcja wierteł Forstner z tego materiału jest niepraktyczna, dlatego też to tego typu prac używa się wierteł puszkowych
  • Posiadają one stalowy korpus oraz krawędzie skrawające wykonane z węglika wolframu. Kieł centrujący chroni przed przemieszczaniem się wiertła

 

Inne wiertła

Wiertła do kamienia/betonu:

  • Wiertła do kamienia/betonu są formą wiertła krętego
  • Wiertło wykonane jest ze stosunkowo miękkiej stali, z ostrzami wykonanymi z węglika wolframu
  • Wiertła te są stosowane w młotowiertarkach
  • Wiertła do kamienia/betonu posiadają często specjalny chwyt, np.: typu SDS
  • Dostępne średnice wierteł mają rozmiary od 5 do 40 mm

Wiertła do szkła:

  • Wiertła do szkła posiadają ostrze węglikowe w kształcie łopatki
  • Generują wysoką temperaturę podczas pracy i mają wyjątkowo krótką żywotność
  • Otwory wierci się zazwyczaj z mniejszą prędkością, stopniowo zwiększając średnicę używanych wierteł
  • logo ABRABORO
  • logo AC
  • logo ADLER
  • logo AMEC
  • logo ANDRE
  • logo APX
  • logo BEFANA
  • logo BENMET
  • logo BISON-BIAL
  • logo BONDHUS
  • logo BOSCH
  • logo CMT
  • logo CRC
  • logo DARMET
  • logo DOLFAMEX
  • logo ELESA+GANTER
  • logo FANAR
  • logo FAPIL
  • logo FAST SERVICE
  • logo FEIN
  • logo Fenes
  • logo FERAX
  • logo Fortelock
  • logo GLOBUS
  • logo GRAFEN
  • logo GRAPHITE
  • logo GRUNDA
  • logo GUHRING
  • logo GUIDE
  • logo Haimer
  • logo INDISEN
  • logo KAPRIOL
  • logo KARNASCH
  • logo KENNAMETAL
  • logo KLINGSPOR
  • logo KNIPEX
  • logo KUŹNIA
  • logo LIMIT
  • logo LOC-LINE
  • logo LUNA
  • logo MAKITA
  • logo MARCOPOL
  • logo METABO
  • logo NEO TOOLS
  • logo NOGA
  • logo NORTON
  • logo NOVUS
  • logo OSBORN
  • logo PAFANA
  • logo PIHER
  • logo PRO
  • logo PROMOTECH
  • logo PROXXON
  • logo RED ROOSTER
  • logo SKYDDA
  • logo SOLA
  • logo SPARKY
  • logo STEINEL
  • logo Teng Tools
  • logo TORMEK
  • logo Tschorn
  • logo UNIOR TOOLS
  • logo WD-40
  • logo WERA
  • logo WOLFCRAFT
  • logo YATO
  • logo ZALCO
  • logo ZEKLER