Rysunek techniczny: jak go czytać, wymiarować i dobrać narzędzia skrawające do wykonania elementu
Rysunek techniczny to znormalizowany zapis graficzny elementu maszynowego. Zawiera wymiary, tolerancje, pasowania i chropowatość powierzchni niezbędne do jego wykonania. W odróżnieniu od ogólnych opracowań edukacyjnych, ten przewodnik pokazuje, jak odczytywać oznaczenia wprost z rysunku i dobierać odpowiednie narzędzia skrawające: frezy, wiertła i noże tokarskie. Przeznaczony dla mechaników, operatorów CNC i konstruktorów pracujących w warsztacie obróbki metali.
Co to jest rysunek techniczny i do czego służy
Rysunek techniczny to znormalizowany graficzny zapis informacji o kształcie, wymiarach i wymaganiach jakościowych elementu, zrozumiały dla konstruktorów i wytwórców na całym świecie.
Rysunek techniczny działa jak „język inżynierów”: zamiast słów jest geometria w rzutach i przekrojach, a jakość wykonania zapisuje liczbami. Dzięki normom ISO/PN taki zapis pozostaje czytelny niezależnie od kraju, branży czy tego, kto na niego patrzy: konstruktor, technolog, kontroler jakości.
Co realnie niesie rysunek techniczny? Po pierwsze kształt: rzuty prostokątne, przekroje, widoki pomocnicze. Drugie wymiary: nominalne, średnice (Ø), promienie (R), fazy, głębokości. Trzecie wymagania jakościowe, które wpływają na obróbkę skrawaniem: tolerancja IT i odchyłka graniczna, pasowanie (np. H7/g6), chropowatość Ra, a czasem obróbka cieplna, powłoka, twardość. Dlatego rysunek maszynowy potrafi odpowiedzieć na pytanie „jak zrobić”, a nie tylko „co zrobić” i jest jasny dla wszystkich osób, które go czytają.
Rysunek techniczny jest precyzyjny. Tekst typu „otwór dokładny, gładki” nie mówi nic, dopóki nie zamienisz go na „Ø20 H7, Ra 1,6”. I tu pojawia się klucz: skoro rysunek techniczny podaje tolerancje i chropowatość, to podpowiada też dobór narzędzi skrawających - wiertła, rozwiertaki czy frezu - oraz to, czy potrzebujesz np. obróbki zgrubnej i wykańczającej.
Rysunek wykonawczy a rysunek złożeniowy - czym się różnią
W praktyce warsztat spotyka dokumentację techniczną do wykonania jednej części oraz rysunek do złożenia zespołu. Rysunek wykonawczy prowadzi operatora: podaje komplet wymiarów, tolerancje, pasowania i chropowatość. Rysunek złożeniowy pokazuje, jak elementy mają się względem siebie ułożyć i czym je połączyć - bez wchodzenia w detale obróbki.
| Cecha | Rys. wykonawczy | Rys. złożeniowy |
|---|---|---|
| Zawiera wymiary | Tak, komplet | Brak lub gabarytowe |
| Tolerancje/pasowania | Tak | Nie |
| Chropowatość | Tak | Nie |
| Materiał | Tak | Nie |
| Cel | Wykonanie 1 części | Montaż zespołu |
Rodzaje rysunków technicznych maszynowych
Rysunek techniczny maszynowy dzieli się na kilka typów - od odręcznego szkicu wstępnego po pełny rysunek wykonawczy zawierający komplet danych potrzebnych do obróbki skrawaniem.
Rysunek techniczny nie zawsze wygląda jak idealna kartka z tabliczką. Czasem to szybki szkic na stanowisku. Innym razem to rysunek warsztatowy z CAD, gdzie każdy wymiar ma tolerancję, a każda powierzchnia ma Ra. Warto rozróżniać typy, bo od tego zależy, czy dokumentacja techniczna pozwoli od razu dobrać narzędzia skrawające, czy wymaga doprecyzowania.
Podział wg sposobu wykonania obejmuje m.in.: szkic (roboczy), rysunek (normowy), schemat (połączenia/funkcje), plan (rozmieszczenie) i wykres (zależności).
Podział wg złożoności mówi o rysunku złożeniowym, zespołowym, elementu, częściowym czy zestawieniowym.
Szkic, rysunek, schemat, plan - różnice i zastosowanie
| Typ | Definicja | Zastosowanie | Przykład z warsztatu |
|---|---|---|---|
| Szkic | Szybki zapis bez pełnej normalizacji | Uzgodnienie koncepcji, naprawy, prototyp | Dopisanie średnicy wałka i długości czopa |
| Rysunek | Znormalizowany zapis wg ISO/PN | Wykonanie i kontrola | Rysunek wykonawczy tulei z tolerancją IT7 |
| Schemat | Zapis relacji/połączeń | Diagnostyka, montaż | Schemat układu smarowania |
| Plan | Rozmieszczenie obiektów | Organizacja, montaż | Plan rozmieszczenia otworów na płycie |
Rysunek techniczny a dokumentacja CAD
CAD (np. Solid Edge, AutoCAD) przyspiesza tworzenie dokumentacji technicznej, ale nie „zastępuje norm”. Model 3D pomaga sprawdzić kolizje i masę. Rysunek 2D przenosi projekt na język produkcji: rzuty, przekroje, wymiarowanie, tolerancje i chropowatość w produkcji to ważne dane. Warsztat czyta rysunek techniczny (2D), nawet jeśli projekt powstał w 3D - bo to na rysunku maszynowym znajdują się pasowania, tolerancja IT i Ra.
Jak czytać rysunek techniczny - oznaczenia krok po kroku
Czytanie rysunku technicznego zaczyna się od tabliczki rysunkowej i identyfikacji rzutu głównego, a kończy na odczytaniu tolerancji i chropowatości. Każde oznaczenie ma precyzyjne, znormalizowane znaczenie.
Jeśli rysunek techniczny ma pomóc w doborze narzędzia, czytaj go zawsze tą samą kolejnością: (1) tabliczka rysunkowa, (2) widoki i przekroje, (3) wymiary, (4) oznaczenia specjalne. Dzięki temu nie pominiesz materiału, skali ani wymagań jakościowych.
- (1) Tabliczka: znajdziesz tam materiał, numer rysunku, podziałkę, czasem obróbkę cieplną.
- (2) widoki: rzut główny pokazuje „najwięcej informacji”, a przekrój odsłania to, czego nie widać na zewnątrz (np. stopniowany otwór).
- (3) wymiary: średnice oznacza znak Ø, promienie - R, kwadraty - □, stożki i sfazowania mają własne zapisy.
- (4) tolerancje i chropowatość - bo one decydują, czy wystarczy wiertło i frez z półki, czy potrzebujesz rozwiertaka, noża wykańczającego i lepszej płytki skrawającej.
Drugi przykład: chropowatość. Ra 0,8 i Ra 3,2 to dwie różne ligi. Ra 0,8 zwykle wymaga obróbki wykańczającej - np. toczenia precyzyjnego lub szlifowania. Rysunek techniczny nie zostawia tu wątpliwości.
Linie rysunkowe i ich znaczenie
Linie na rysunku technicznym mówią, co jest krawędzią, co osią, a co tylko „umownym” zarysem.
| Typ linii | Grubość (umownie) | Zastosowanie |
|---|---|---|
| Ciągła gruba | 0,5 mm - 0,7 mm | Zarysy widoczne, krawędzie |
| Ciągła cienka | 0,18 mm - 0,25 mm | Linie wymiarowe i pomocnicze |
| Kreskowa cienka | 0,18 mm - 0,25 mm | Zarysy niewidoczne |
| Punktowa cienka | 0,18 mm - 0,25 mm | Osie symetrii, tory ruchu |
| Kreskowo-punktowa gruba | 0,5 mm - 0,7 mm | Linie cięcia przekroju |
Tabliczka rysunkowa - co i gdzie szukać
Tabliczka rysunkowa zwykle znajduje się w prawym dolnym rogu. Najpierw sprawdź materiał (np. C45, 1.4301), bo on wpływa na wybór płytki skrawającej i geometrię narzędzia. Potem podziałkę (1:1, 1:2, 2:1) - żeby nie pomylić wielkości. Na końcu numer rysunku i rewizję: w warsztacie różnica między wersją A i B potrafi oznaczać inny otwór, inną tolerancję i zupełnie inny rozwiertak.
Wymiarowanie rysunku technicznego - zasady i metody
Wymiarowanie rysunku technicznego rządzi się ścisłymi normami - każdy wymiar podaje się raz, w milimetrach, na tym rzucie, gdzie element jest najlepiej widoczny, bez zamykania łańcuchów wymiarowych.
Cel wymiarowania na rysunku technicznym to: dać wykonawcy komplet informacji. Dlatego norma każe podawać każdy wymiar tylko raz (bez powtórzeń) i unikać zamkniętych łańcuchów, które kumulują błąd. Rysunek warsztatowy ma prowadzić od bazy do cechy.
W rysunku technicznym domyślna jednostka to milimetry (bez dopisywania „mm”). Kąty zapisywane są w stopniach, minutach i sekundach. Linie wymiarowe mają groty, liczby wymiarowe muszą pozostać czytelne, a linie pomocnicze nie mogą „udawać” krawędzi. Jeśli element ma otwory, rowki i promienie, rysunek techniczny powinien podać ich średnice, szerokości i głębokości w sposób, który da się przenieść na ustawienie narzędzia.
Linia wymiarowa, groty, liczby wymiarowe
Linie wymiarowe najczęściej kończą się grotami (strzałkami), choć norma dopuszcza również inne zakończenia, które wskazują zakres wymiaru. Liczby wymiarowe muszą być do odczytania „od dołu” lub „od prawej” - zgodnie z przyjętą metodą zapisu w dokumentacji technicznej. Gdy brakuje miejsca, lepiej wyprowadzić wymiar na zewnątrz niż ścisnąć go na siłę.
Metody wymiarowania: równoległe, szeregowe, od baz
Spotykane są trzy metody: szeregowe (łańcuch), równoległe oraz od baz. Najbezpieczniej dla jakości działa wymiarowanie od baz: wybierasz bazę konstrukcyjną/technologiczną i od niej odkładasz kolejne wymiary. Dzięki temu kontrola jakości łatwiej wyłapie odchyłki, a wykonawca szybciej ustawia detal.
| Metoda | Na czym polega | Plus | Minus |
|---|---|---|---|
| Szeregowa | Wymiary „jeden po drugim” | Prosta na rysunku | Sumowanie błędów |
| Równoległa | Kilka wymiarów z jednej linii odniesienia | Mniej kumulacji | Może „zagęścić” rysunek |
| Od baz | Wszystko od jednej/dwóch baz | Najlepsza kontrola | Wymaga sensownego doboru baz |
Tolerancje wymiarowe i pasowania na rysunku technicznym
Tolerancja na rysunku technicznym określa dopuszczalny zakres wymiaru rzeczywistego - klasa IT i odchyłki graniczne decydują o tym, jaką precyzję obróbki i jakie narzędzia skrawające należy zastosować.
W rysunku technicznym wymiar nominalny to start. O jakości decyduje tolerancja: pole tolerancji i odchyłka graniczna. Otwory zapisuje się wielkimi literami (ES/EI), wałki małymi (es/ei). Przykład: H oznacza, że w systemie otworu podstawowego dolna odchyłka EI = 0, a całe pole tolerancji „idzie w plus”.
Klasy dokładności IT (IT01, IT0, IT1-IT18) opisują szerokość tolerancji - im mniejszy numer, tym ciaśniej. Dla detali precyzyjnych spotkasz IT6-IT8, dla typowej produkcji IT9-IT11, a dla zgrubnych - jeszcze wyżej.
Pasowanie opisuje relację otwór - wałek: luźne, ciasne (wcisk), mieszane. Najczęściej w obróbce metali spotkasz system otworu podstawowego: H7/g6, H8/f7, H7/k6. W zapisie Ø50 H7/g6 odczytujesz informacje i dobierasz proces: np. wytoczenie wałka nożem tokarskim z płytką skrawającą o mniejszym promieniu naroża dla lepszej powierzchni i kontrolowanego wymiaru.
Przykład praktyczny (wałek): czop Ø30 h6. Mała litera „h” oznacza, że górna odchyłka es = 0, a pole tolerancji leży „w minusie”. W praktyce: ustawiasz toczenie tak, by nie przekroczyć nominału, a do wykończenia wybierasz nóż tokarski z płytką o geometrii do wykańczania.
Klasy dokładności IT i odchyłki graniczne
Poniżej znajdują się wartości szerokości tolerancji (w µm) dla kilku zakresów wymiarów nominalnych - to ułatwia „czucie skali” i szybkie decyzje, czy potrzebujesz obróbki wykańczającej.
| Zakres nominalny (mm) | IT6 (µm) | IT7 (µm) | IT8 (µm) | IT9 (µm) | IT10 (µm) | IT11 (µm) |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 18-30 | 13 | 21 | 33 | 52 | 84 | 130 |
| 30-50 | 16 | 25 | 39 | 62 | 100 | 160 |
| 50-80 | 19 | 30 | 46 | 74 | 120 | 190 |
System otworu i system wałka - jak oznaczać i odczytywać
System otworu podstawowego (litera H w otworze) upraszcza produkcję: otwór ma stałą pozycję pola tolerancji, a dopasowanie „reguluje” wałek. System wałka działa odwrotnie (stały wałek, zmienny otwór) i bywa wygodny, gdy używasz standardowych prętów/wałków. Rysunek techniczny powie Ci, który system wybrał konstruktor - a Ty szybciej dobierzesz narzędzie.
Chropowatość powierzchni - oznaczenia Ra na rysunku technicznym
Chropowatość powierzchni oznaczona na rysunku parametrem Ra decyduje o metodzie obróbki wykończeniowej - Ra 0,8 wymaga szlifowania lub toczenia finiszowego, Ra 3,2 jest osiągalne frezowaniem, Ra 12,5 wystarczy przy obróbce zgrubnej.
Chropowatość Ra w rysunku technicznym opisuje „mikro-teren” powierzchni: nierówności po narzędziu, drganiach i strukturze materiału. W praktyce Ra odpowiada na pytanie: czy powierzchnia ma pracować (łożysko, uszczelnienie, prowadnica). Dlatego rysunek techniczny oznacza chropowatość na powierzchniach funkcjonalnych, a pozostałe zostawia domyślnej technologii.
Symbol chropowatości to znak przy powierzchni + wartość chropowatości (najczęściej Ra w µm). W niektórych przypadkach stosuje się również parametr Rz, który określa wysokość nierówności powierzchni. Im mniejsze Ra, tym wyższe wymagania: stabilność układu, ostrzejsza kontrola parametrów i zwykle lepsze narzędzie skrawające. Dla toczenia i frezowania ogromną rolę gra geometria płytki skrawającej (promień naroża, łamacz wióra), stan ostrza oraz posuw. Większy posuw i tępe ostrze podnoszą Ra; narzędzie wykańczające i mniejszy posuw pomagają zejść niżej.
Poniższa tabela daje szybkie przełożenie Ra na metodę obróbki.
| Ra (µm) | Metoda obróbki |
|---|---|
| 0,4-0,8 | szlifowanie, toczenie finiszowe, honowanie |
| 1,6-3,2 | toczenie, frezowanie wykończeniowe |
| 6,3-12,5 | frezowanie, wiercenie, toczenie zgrubne |
| 25-50 | obróbka zgrubna, odlewanie |
Jak przełożyć rysunek techniczny na dobór narzędzi skrawających
Rysunek techniczny dostarcza wszystkich danych potrzebnych do doboru narzędzi skrawających - tolerancja, chropowatość i materiał wskazują, jakie frezy, wiertła i noże tokarskie zastosować i z jakimi parametrami.
To jest moment, w którym rysunek techniczny zaczyna być instrukcją zakupową i technologiczną. Jeśli chcesz dobrze dobrać narzędzia skrawające przejdź prostą ścieżkę: materiał z tabliczki → wymiary i tolerancje → chropowatość Ra → metoda obróbki → konkretne narzędzie.
Materiał robi pierwsze selekcje. Stal nierdzewna wymaga ostrej geometrii i jakościowej płytki węglikowej (często z powłoką). Żeliwo potrafi iść w kierunku narzędzi CBN przy twardych odmianach i obróbce wykańczającej, a przy standardowych pracach pracuje na węgliku - rysunek maszynowy tego nie napisze, ale materiał z tabliczki ustawia kierunek.
Potem tolerancja IT: ona mówi, czy zrobisz detal w jednej operacji, czy musisz zostawić naddatek i wykończyć. I wreszcie Ra: decyduje o doborze geometrii ostrza i o tym, czy planujesz przejście „na gotowo”, czy dokładasz finisz.
Poniżej tabela: tolerancja → metoda → narzędzie. To najkrótsza droga od rysunku technicznego do koszyka z narzędziami.
| Tolerancja | Metoda obróbki | Narzędzie |
|---|---|---|
| IT6 | rozwiercanie / przeciąganie | rozwiertak, przeciągacz |
| IT7 | rozwiercanie / frezowanie finiszowe | rozwiertak maszynowy, frez |
| IT9-11 | wiercenie / frezowanie | wiertło, frez - bez dodatkowej obróbki |
Przykład 1 (otwór od rysunku do narzędzi): Ø20 H7, Ra 1,6, stal C45
- Rysunek techniczny wymusza pasowanie H7 i Ra 1,6, więc samo wiercenie „na gotowo” odpada.
- Zostawiasz naddatek pod rozwiercanie: typowo 0,1-0,3 mm na średnicy (zależnie od średnicy i narzędzia).
- Dobór narzędzi: nawiertak/centrowanie (jeśli potrzebujesz prowadzenia), potem wiertło podwymiarowe, a na końcu rozwiertak maszynowy Ø20 pod klasę H7.
Przykład 2 (rowek): rowek wpustowy 8 H9, Ra 3,2
- Rysunek techniczny podaje szerokość z tolerancją H9 oraz Ra 3,2 - wskazuje, że wystarczy frezowanie.
- Dobór narzędzi: frez trzpieniowy 8 mm (HSS w produkcji jednostkowej albo węglik w seryjnej/stabilnej), najlepiej z geometrią pod rowki; wykonujesz przejście zgrubne i przejście wyrównujące.
- Kontrola: szerokość rowka sprawdzasz sprawdzianem/miarą, a Ra „trzymasz” ostrością narzędzia i posuwem (wystarczy utrzymać stabilne warunki).
Dla toczenia i doboru płytek: jeśli rysunek techniczny wymaga lepszej powierzchni, dobierz płytkę skrawającą o geometrii wykańczającej i mniejszym promieniu naroża (łatwiej trzymać wymiar i Ra). Kategorię płytek do toczenia znajdziesz tu: https://www.e-darmet.pl/plytki-skrawajace-do-nozy-tokarskich , a przykładowe noże tokarskie składane (np. system do toczenia zewnętrznego) tu: https://www.e-darmet.pl/ctgnrl-zewnetrzny-cat-233.
Tolerancja a wybór frezu lub noża tokarskiego
Jeśli rysunek techniczny trzyma IT9-IT11, często uzyskasz wymiar jednym narzędziem i jedną operacją. Gdy schodzisz do IT6-IT7, planuj naddatek i finisz. W toczeniu wybierasz wtedy nóż tokarski pod wykańczanie, a we frezowaniu - frez o mniejszym biciu i stabilniejszym mocowaniu.
| Tolerancja (orientacyjnie) | Co robisz technologicznie | Narzędzie + naddatek |
|---|---|---|
| IT9-IT11 | Jedno przejście + kontrola | frez/wiertło, naddatek minimalny |
| IT7 | Zgrubnie + wykończenie | frez finiszowy / nóż finiszowy, naddatek kontrolowany |
| IT6 i niżej | Wykańczanie „na wymiar” | rozwiertak / szlif, naddatek pod finisz |
Chropowatość Ra a metoda obróbki
Rysunek techniczny określa Ra, ten parametr definiuje dobór metody i narzędzia:
| Ra | Metoda | Narzędzie | Praktyczna wskazówka |
|---|---|---|---|
| Ra 0,8 | toczenie finiszowe / szlif | nóż finiszowy / ściernica | mniejszy posuw, ostre ostrze |
| 3,2 | frezowanie wykończeniowe | frez trzpieniowy | kontroluj bicie i zamocowanie |
| 12,5 | zgrubnie | frez/wiertło | priorytet: wydajność |
Dobór wiertła i rozwiertaka na podstawie pasowania otworu
Dla otworów z pasowaniem (np. H7) rysunek techniczny zwykle prowadzi do sekwencji: wiercenie → rozwiercanie → (opcjonalnie) dogładzanie. Wiercenie daje kształt i pozycję, rozwiercanie „ustawia” wymiar i poprawia powierzchnię, a dogładzanie/honowanie schodzi na bardzo niskie Ra i wysoką dokładność.
Normy rysunku technicznego - ISO i PN obowiązujące w Polsce
Rysunek techniczny w Polsce opiera się na normach ISO serii 128 (linie), ISO 129 (wymiarowanie) i PN-EN ISO 5457 (formaty), których znajomość jest warunkiem poprawnego sporządzenia i odczytania dokumentacji.
Normy na rysunku technicznym to nie teoria. Dzięki nim, wiadomo co oznacza linia kreskowa, gdzie znaleźć tabliczkę rysunkową i jak interpretować tolerancję IT. W praktyce te normy ograniczają ryzyko błędów przy doborze narzędzi skrawających.
Poniżej najczęściej spotykane normy i zakres ich zastosowania:
| Norma | Dotyczy |
|---|---|
| PN-EN ISO 5457:2002 | formaty arkuszy |
| ISO 128 | zasady przedstawiania (linie) |
| ISO 129 | wymiarowanie |
| PN-ISO 10209-1 | terminologia |
| ISO 286 | układ pasowań (klasy IT) |
| ISO 1302, ISO 4287 | chropowatość (Ra) |
| PN-58/M-02043 | podcięcia obróbkowe |
PN-EN ISO 5457:2002 to polska wersja normy dotyczącej układu arkuszy i (w praktyce) porządku rysunku.
Metoda E (europejska) vs metoda A (amerykańska)
W metodzie europejskiej (E, tzw. rzutowanie w pierwszym kącie) obiekt znajduje się między obserwatorem a rzutnią. dlatego widoki na arkuszu „zamieniają się stronami” (np. widok z góry często ląduje pod widokiem głównym). Metoda amerykańska (A, tzw. trzeci kąt) ustawia rzutnię między obserwatorem a obiektem - widoki układają się „intuicyjnie” po tej samej stronie. Rysunek techniczny oznacza metodę symbolem w tabliczce.
Format arkusza rysunkowego i układ tabliczki
Rysunki techniczne wykonuje się na znormalizowanych formatach A0-A5. A4 (297 × 210 mm) to format podstawowy, a A0 (1189 × 841 mm) największy; tabliczka rysunkowa w prawym dolnym rogu zawiera wszystkie dane identyfikacyjne.
Formaty mają znaczenie praktyczne: A4 łatwo wydrukujesz i zabierzesz do maszyny, A2/A1 lepiej czyta się na stanowisku montażowym, a A0 spotkasz przy dużych zespołach.
Tabela formatów (A0-A5) - najczęściej używana w dokumentacji technicznej:
| Format | Wymiary (mm) |
|---|---|
| A0 | 1189 × 841 |
| A1 | 841 × 594 |
| A2 | 594 × 420 |
| A3 | 420 × 297 |
| A4 | 297 × 210 mm |
| A5 | 210 × 148 |
Tabliczka rysunkowa (prawy dolny róg) zbiera dane, które dla produkcji bywają ważniejsze niż sam rzut: nazwa części, numer rysunku, materiał, podziałka, masa, data, autor, czasem numer normy lub uwagi technologiczne. Podziałka nie zmienia wartości wymiarów (wymiary zawsze podajesz rzeczywiste), ale wpływa na to, jak „dużo miejsca” ma wymiarowanie i czytelność oznaczeń.
FAQ - najczęściej zadawane pytania
Na czym polega rysunek techniczny?
Rysunek techniczny to znormalizowany graficzny zapis kształtu, wymiarów i wymagań jakościowych elementu maszynowego, zrozumiały dla inżynierów na całym świecie.
Jak czytać rysunek techniczny wymiary?
Wymiary podaje się w milimetrach bez oznaczenia; odczytuj je z linii wymiarowych wraz z tolerancją (np. 50±0,05) lub klasą IT (np. H7).
Ile trwa nauka rysunku technicznego?
Podstaw wymiarowania i rzutowania można nauczyć się w kilka tygodni; biegłość wymaga kilku miesięcy praktyki.
Jakie oznaczenia chropowatości są na rysunku?
Chropowatość oznacza się symbolem trójkąta z wartością Ra w µm - np. Ra 0,8 = szlifowanie, Ra 3,2 = frezowanie.
Co to tolerancja IT na rysunku?
Tolerancja IT (np. IT6, IT7) to klasa dokładności wymiaru - im niższa, tym węższe pole tolerancji i precyzyjniejsza obróbka.
