Narzędzia do gwintowania - narzynki, gwintowniki, gwintownice

Gwintowanie to proces kształtowania otworu (gwint wewnętrzny) lub powierzchni walcowego przedmiotu (gwint zewnętrzny). Może być przeprowadzone za pomocą obróbki skrawaniem lub metodą obróbki plastycznej. Rozróżnia się następujące sposoby gwintowania:

1. Z wykorzystaniem metod obróbki skrawaniem:

• gwintowanie ręczne:
  -zewnętrzne przy pomocy narzynek ślusarskich,
  -wewnętrzne przy pomocy gwintowników ślusarskich,
  -zewnętrzne przy pomocy głowic gwinciarskich(gwintownic);
• gwintowanie mechaniczne:
  -zewnętrzne i wewnętrzne przy użyciu elektronarzędzi,
  -zewnętrzne i wewnętrzne na tokarce,
  -nacinanie gwintów na tokarce,
  -gwintowanie na stacjonarnych gwinciarkach,
  -gwintowanie na wiertarkach i wiertarko-frezarkach,
  -frezowanie obwiedniowe gwintów na frezarkach do gwintów,
  -szlifowanie gwintów,
  -obróbka gwintów na obrabiarkach CNC.

2. Z wykorzystaniem metod obróbki plastycznej:

• wygniatanie gwintów:
  -na wygniatarkach szczękowych,
  -na wygniatarkach rolkowych,
  -na wygniatarkach obiegowych - planetarnych,
  -wygniatanie na walcarko-wygniatarko CNC.

Do ślusarkich metod wykonywania gwintów zalicza się wszystkie sposoby gwintowania ręcznego oraz gwintowanie z użyciem elektronarzędzi. Niemniej w wielu zakładach usługowych wykonuje się nacinanie gwintu na tokarce lub na gwinciarkach stacjonarnych. W przypadku masowej produkcji elementów stosuje się głównie metody oparte na obróbce plastycznej.

Gwintowanie ręczne przy pomocy narzynek

Jest to najstarsza ślusarska metoda nacinania gwintów, rozróżnia się:
-zewnętrzne przy pomocy narzynek,
-wewnętrzne przy pomocy gwintowników,
-zewnętrzne przy pomocy gwintownic,

Do nacinania gwintów zewnętrznych służą narzynki ślusarskie. Najpowszechniej stosowane są narzynki okrągłe, które są osadzane w specjalnych oprawkach. Nacinanie gwintu przy pomocy narzynki polega na nakręcaniu jej na pręt. Podczas tej czynności ostrza narzynki nacinają obrabiany gwint. Ruch roboczy wykonuje się ręcznie poprzez obracanie pokrętła z zamocowaną w nim narzynką. Przy ręcznym nacinaniu narzynka należy przestrzegać następujących zasad:
-powierzchnia przeznaczona do nagwintwania powinna być posmarowana olejem wiertniczym,
-część czołowa pręta powinna być sfazowana w celu ułatwienia nacięcia pierwszego zwoju gwintu,
-należy zwracać uwagę na prawidłowe ustawienie narzynki,
-w czasie gwintowania należy obowiązkowo co kilka obrotów obracać pokrętło w odwrotnym kierunku, w celu odłamania i usunięcia wiórów powstających przy gwintowaniu. Mogą zakleszczać się w ostrzach i spowodować zniszczenie nacinanego gwintu,
-po nacięciu gwintu na wymaganą długość narzynkę należy odkręcić z gwintu.

Oprócz  narzynek okrągłych w niektórych branżach są stosowane narzynki kwadratowe i sześcioboczne. Te dwa rodzaje są stosowane głównie w pracach remontowych, w trudno dostępnych miejscach, gdzie nie można stosować pokręteł. Obroty narzynek wykonuje się wówczas przy pomocy kluczy do nakrętek. Narzynki mogą być również dzielone, składające się z dwóch rozsuwanych części. Mają one możliwość głębszego lub płytszego nacinania gwintu. Ten rodzaj narzynek stosowany jest głównie w pracach remontowych, np. gdy zachodzi konieczność dopasowania gwintu do bardzo wyrobionej nakrętki. Jednak w typowym ślusarstwie użytkowym, stosuje się przede wszystkim narzynki okrągłe, niedzielone, do gwintowania ręcznego lub maszynowego.

Gwintowanie przy pomocy gwintownic ręcznych

Do nacinania gwintów o większych średnicach zewnętrznych używa się gwintownic. Ten rodzaj narzędzia najpowszechniej jest stosowany do gwintowania rur. Typowa gwintownica składa się z pokrętła oraz głowicy gwinciarskiej. Głowice są wymienne. Pokrętła posiadają sprzęgiełka zapadkowe, które umożliwiają obrót roboczy tylko w jednym kierunku. Obracanie pokrętłem w drugą stronę nie powoduje obrotu głowicy. Kierunek obrotu roboczego może być zmieniany poprzez odpowiednie ustawienie zatrzasku.

Technika nacinania przy pomocy gwintownicy gwintu rurowego:
-rurę przeznaczoną do nagwintowania mocuje się w imadle do rur,
-w oprawie osadza się wymagany rozmiar głowicy i ustawia zatrzask sprzęgiełka na ruch roboczy prawoskrętny,
-na końcówkę rury nasadza się tuleję głowicy,
-silnym dociskiem dosuwa się głowicę, aż do momentu zetknięcia się jej noży z czołową częścią zamocowanej w imadle rury,
-przy silnym docisku wykonuje się pokrętłem ruch obrotowy roboczy, aż do momentu rozpoczęcia nacinania pierwszych zwojów gwintu,
-nakręcając głowicę na rurę ruchem prawoskrętnym wykonuje się gwintowanie. W czasie nakręcania noże głowicy nacinają gwint. Na ogół w głowicach nie stosuje się ruchu pomocniczego w celu oddzielenia wiórów, lecz w przypadku twardego materiału rury lub stępionych ostrzy dana technika jest stosowana. Zastosowanie sprzęgiełka powoduje, że ruch roboczy wykonuje się tak jak przy ręcznym pompowaniu: nacisk do dołu wywołuje ruch prawoskrętny głowicy, natomiast przy podnoszeniu pokrętła głowica pozostaje nieruchoma,
-po zakończeniu nacinania gwintu ustawia się zatrzask sprzęgiełka na ruch obrotowy lewostronny i odkręca głowicę z naciętego gwintu.

Gwintowanie otworów gwintownikami

Do nacinania gwintów wewnętrznych w otworach służą gwintowniki. W pracach ślusarskich najpowszechniej stosowane są gwintowniki walcowe do gwintów metrycznych.

Gwintowniki oznakowane są wygrawerowanymi na obwodzie części chwytnej kreskami: jedną-zdzierak; dwiema-pośredni; bez kresek-wykańczaki.
Technika gwintowania jest taka sama jak w przypadku narzynek. Należy tylko pamiętać o prawidłowej kolejności gwintowania poszczególnymi gwintownikami z kompletu.
Bardzo ważne jest wywiercenie odpowiedniego otworu do nagwintowania, czyli dobór właściwego rozmiaru wiertła. Można to sprawdzić w każdym poradniku technicznym.

Gwintowanie przy pomocy elektronarzędzi

1. Ręczne posiadają obrotową głowicę gwinciarską. Napędzana silnikiem elektrycznym poprzez zespół napędu. Ruch obrotowy wykonuje tylko głowica. Nacinanie gwintu jest identyczne jak w ręcznej gwintownicy. Różnica polega jedynie na zastosowaniu napędu elektrycznego do narzynki.

2. Wiele wiertarek oraz wkrętarek jest przystosowanych do mechanicznego gwintowania. Dotyczy to również obrabiarek stacjonarnych. Nowe typy wiertarek kadłubowych, czy wiertarko-frezarek posiadają osprzęt umożliwiający mechaniczne gwintowanie. Są również stacjonarne gwintownice z głowicami obrotowymi o zasadzie działania jak w punkcie 1.